Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba dotykająca ośrodkowy układ nerwowy. W jej przebiegu układ odpornościowy błędnie atakuje osłonki mielinowe chroniące neurony, co prowadzi do ich uszkodzenia.

Objawy bywają różnorodne w zależności od danego przypadku i stopnia choroby - od uporczywego zmęczenia, przez zaburzenia widzenia, aż po bolesną spastyczność mięśni. Choć zmiana nawyków żywieniowych nie zastąpi leczenia, może realnie wspierać organizm - łagodzić objawy, spowalniać postęp choroby i poprawiać codzienne funkcjonowanie.

Rola diety w stwardnieniu rozsianym

Z roku na rok przybywa dowodów na to, jak istotną rolę w przebiegu SM odgrywa właściwy sposób odżywiania. Dieta wpływa nie tylko na poziom stanu zapalnego w organizmie, ale także na stres oksydacyjny i zdolność układu nerwowego do regeneracji.

Niektóre nawyki żywieniowe mogą niestety nasilać procesy demielinizacyjne, prowadząc do pogorszenia stanu chorego. Inne natomiast wspomagają odbudowę uszkodzonych struktur i wspierają komórki nerwowe w regeneracji. W związku z tym istotne jest unikanie pokarmów prozapalnych i dostarczanie organizmowi kluczowych mikroelementów, które mogą działać ochronnie.

Co jeść przy SM?

Odpowiednia dieta może być cennym wsparciem w walce z objawami stwardnienia rozsianego. Warto sięgać po produkty bogate w składniki, które wspierają układ nerwowy, zmniejszają stan zapalny i wzmacniają odporność.

Oto, na co szczególnie warto zwrócić uwagę:

• Witamina D3: To nie tylko witamina, ale także silny regulator układu odpornościowego. U pacjentów z SM często obserwuje się jej niedobory, co wiąże się z większą aktywnością choroby i większym ryzykiem nawrotów. Dobrze dobrana suplementacja witaminą D3 może wpływać na ograniczenie nowych zmian w mózgu i poprawę kontroli nad przebiegiem choroby.
• Biotyna (witamina B7): W dawkach sięgających nawet 300 mg dziennie - biotyna była badana jako potencjalny środek wspomagający leczenie postępującej formy SM. Uczestniczy w przemianach energetycznych i syntezie kwasów tłuszczowych, w tym mieliny, co czyni ją interesującą w kontekście regeneracji nerwów. Choć pierwsze wyniki są obiecujące, potrzebne są dalsze badania, aby jednoznacznie potwierdzić jej skuteczność.
• Witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B12): Te witaminy pełnią istotną rolę w przemianach energetycznych neuronów, przewodnictwie synaptycznym i produkcji neuroprzekaźników, takich jak dopamina czy serotonina. Szczególnie ważna jest witamina B12, ponieważ jej niedobór może zaburzać syntezę mieliny i podnosić poziom homocysteiny, neurotoksycznego aminokwasu często występującego u osób z SM.
• Kwas foliowy (B9): W duecie z witaminą B12 odpowiada za prawidłowy przebieg procesów metylacji i syntezę DNA. Utrzymanie jego właściwego poziomu pomaga chronić komórki nerwowe i wspiera procesy regeneracyjne, obniżając jednocześnie poziom homocysteiny.
• Kwasy omega-3 (EPA i DHA): Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, zwłaszcza EPA i DHA, mają silne właściwości przeciwzapalne - hamują m.in. wydzielanie cytokin takich jak TNF-α czy IL-6. Co więcej, wspierają strukturę błon komórkowych neuronów i pobudzają produkcję neurotroficznych czynników, takich jak BDNF, które sprzyjają regeneracji układu nerwowego. Badania pokazują, że dieta bogata w omega-3 może nie tylko poprawiać pamięć i koncentrację, ale też zmniejszać częstotliwość rzutów choroby oraz wspomagać remielinizację.
  
• Magnez: To pierwiastek o ogromnym znaczeniu dla pracy układu nerwowego - uczestniczy w setkach reakcji enzymatycznych, reguluje napięcie mięśniowe i wspiera produkcję energii. Jego niedobór może nasilać objawy takie jak skurcze, chroniczne zmęczenie czy bezsenność. Suplementacja magnezem bywa pomocna w łagodzeniu spastyczności i poprawie ogólnego komfortu życia.
• Antyoksydanty (witaminy A, C, E, polifenole): Stres oksydacyjny przyczynia się do uszkodzeń komórek nerwowych i rozwoju stanu zapalnego. Antyoksydanty neutralizują szkodliwe wolne rodniki, wspierając ochronę i regenerację neuronów.jlepiej przyswajalna forma witaminy kluczowej dla neuronów.

Jelita a układ nerwowy

W ostatnich latach rośnie liczba badań potwierdzających istnienie tzw. osi jelitowo-mózgowej - niezwykle złożonego systemu komunikacji między przewodem pokarmowym a mózgiem. To nie tylko ciekawostka biologiczna, ale realny mechanizm wpływający na nasze zdrowie neurologiczne. Jelita, a dokładniej mikrobiota w nich bytująca, pełnią znacznie więcej funkcji niż tylko wspomaganie trawienia. Biorą czynny udział w regulacji układu odpornościowego i nerwowego, oddziałując na produkcję neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina czy GABA. Co ciekawe, aż ponad 90% serotoniny wytwarzane jest właśnie w jelitach.

W sytuacji, gdy równowaga mikroflory zostaje zaburzona dochodzi do tzw. dysbiozy i bariera jelitowa może tracić swoją szczelność. To z kolei otwiera drogę dla szkodliwych cząsteczek, które przedostając się do krwiobiegu, wywołują przewlekłe stany zapalne. W przypadku stwardnienia rozsianego, taki stan zapalny może zaostrzać objawy choroby, a nawet obniżać skuteczność terapii.

Na szczęście niektóre szczepy bakterii, jak Lactobacillus rhamnosus, Bifidobacterium longum czy Faecalibacterium prausnitzii, wykazują działanie przeciwzapalne i mogą wspierać równowagę immunologiczną.

Dieta bogata w naturalne probiotyki (kiszonki, kefir, jogurt naturalny) oraz prebiotyki (czosnek, cebula, por) może skutecznie modulować skład mikrobiomu, poprawiać szczelność bariery jelitowej i tym samym łagodzić objawy neurologiczne. Zdrowe jelita to silniejszy mózg - zwłaszcza u osób z SM.

Neuroprotekcja i neuroplastyczność

Jeszcze do niedawna uważano, że raz uszkodzony układ nerwowy nie ma szans na regenerację. Dziś wiemy, że to mit. Dzięki postępom w neurobiologii wiemy, że mózg potrafi się zmieniać - tworzyć nowe połączenia (neuroplastyczność) oraz w pewnym stopniu odbudowywać osłonki mielinowe (remielinizacja). Jednak żeby te procesy mogły zajść, potrzebne są odpowiednie warunki.

Substancje bioaktywne zawarte w diecie, takie jak kurkumina, polifenole (np. resweratrol), witaminy z grupy B (B1, B6, B12, kwas foliowy) czy kwasy omega-3, mogą stymulować wydzielanie kluczowych czynników neurotroficznych: BDNF i NGF. Te białka wspierają rozwój i regenerację komórek nerwowych, pomagają tworzyć nowe synapsy i odbudowywać uszkodzenia w ośrodkowym układzie nerwowym.

Odpowiednie odżywianie działa także na innych frontach - wzmacnia odporność na stres oksydacyjny, poprawia krążenie mózgowe, wspiera funkcjonowanie mitochondriów i aktywność enzymatyczną. To wszystko może się przełożyć na lepszą pamięć, większą koncentrację, stabilniejszy nastrój oraz mniejsze zmęczenie.

Dlatego dieta w SM to nie tylko uzupełnienie leczenia, to realne narzędzie wspomagające neuroregenerację i spowalniające rozwój choroby. Świadome wybory żywieniowe mogą mieć większe znaczenie, niż mogłoby się wydawać.

Suplementacja przy SM - co warto rozważyć?

Dobrze dobrana suplementacja może realnie wspierać osoby zmagające się ze stwardnieniem rozsianym - łagodzić objawy, chronić układ nerwowy i wspomagać odbudowę osłonek mielinowych. W codziennym funkcjonowaniu pacjentów z SM często pojawiają się niedobory kluczowych mikroskładników, dlatego ich uzupełnianie może być nie tylko wskazane, ale wręcz niezbędne.

Preparaty jak Revimyelin® i Neuromentis® od Innovisense zawierają m.in. biotynę o przyswajalności powyżej 99%, cholinę, fosfatydyloserynę oraz witaminy z grupy B, wzbogacone o ekstrakty z roślin takich jak Gotu Kola i Bacopa Monnieri. Składniki te wspierają procesy mielinizacji, poprawiają pamięć i koncentrację oraz wspomagają produkcję neuroprzekaźników.

Jednak suplementację warto zawsze dostosowywać indywidualnie. Kluczowa jest witamina D3 - jej niedobory są powszechne wśród chorych na SM, a zbyt niski poziom sprzyja częstszym nawrotom i szybszemu postępowi choroby. Zaleca się również łączenie jej z witaminą K2-MK7, która wspiera prawidłową gospodarkę wapniową i chroni naczynia przed zwapnieniem.

Kolejnymi ważnymi składnikami są: magnez (np. w postaci taurynianu lub cytrynianu), cynk (np. jako pikolinian), selen oraz kwasy tłuszczowe omega-3. Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwzapalne, wspomagają pracę mózgu i wzmacniają odporność.  

Czego unikać przy SM?

Równie ważne jak to, co jemy, jest to, czego w diecie unikamy. U osób ze stwardnieniem rozsianym unikanie składników nasilających stan zapalny może znacząco wpłynąć na przebieg choroby i skuteczność leczenia. Oto, co warto ograniczyć lub całkowicie wyeliminować:

• Nasycone kwasy tłuszczowe - obecne w tłustym mięsie, smalcu, maśle czy tłustych serach. Zwiększają produkcję prozapalnych prostaglandyn i mogą pogarszać stan neurologiczny.
• Żywność wysoko przetworzona - fast-foody, dania typu instant, słodycze z konserwantami i barwnikami. Tego typu produkty zaburzają mikrobiom jelitowy i prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych.
• Cukry proste - szczególnie te ukryte w białym pieczywie, ciastkach, batonach czy napojach. Ich nadmiar nasila stres oksydacyjny i może wpływać na nastrój oraz poziom energii.
• Słodzone napoje gazowane i soki z koncentratu - zawierają fruktozę i syrop glukozowo-fruktozowy, które niekorzystnie wpływają na mikroflorę i nasilenie zapalenia.
• Nadmiar soli i dodatków chemicznych - sól w dużych ilościach może aktywować komórki Th17, które biorą udział w patogenezie SM.
• Nadmierny nabiał - szczególnie z mleka krowiego. Niektóre badania sugerują, że obecne w nim białka, np. butyrofilina, mogą wywoływać reakcje krzyżowe z białkami mieliny. Choć nie ma jednoznacznych dowodów, warto obserwować indywidualną reakcję organizmu.
  

Eliminacja tych produktów może znacząco zmniejszyć obciążenie immunologiczne, poprawić trawienie, a nawet wspierać działanie leków i poprawę samopoczucia.